Osgood-Schlatter nedir? Osgood-Schlatter; çocuk ve ergenlerde diz kapağının hemen altında bulunan kemik çıkıntısında ağrı, hassasiyet ve şişlik oluşturan bir büyüme dönemi problemidir. Özellikle koşma, sıçrama ve ani yön değiştirme içeren sporlarla uğraşan gençlerde görülür. Şikâyetler çoğunlukla büyüme atağının hızlandığı dönemlerde belirginleşir.
Osgood-Schlatter nedir? sorusuna daha ayrıntılı cevap verebilmek için dizin ön tarafındaki yapıları bilmek gerekir. Uyluğun ön bölümündeki kuadriseps kası, diz kapağı ve patellar tendon aracılığıyla kaval kemiğine bağlanır. Tendonun kaval kemiğine tutunduğu çıkıntıya tibial tüberkül adı verilir. Büyüme çağında bu bölge henüz tamamen olgunlaşmadığı için tekrarlayan çekme kuvvetlerine karşı daha hassastır.
Koşma, zıplama, çömelme ve merdiven kullanma sırasında kuadriseps kası güçlü biçimde kasılır. Patellar tendon da tibial tüberkülü tekrar tekrar çeker. Bu yüklenme büyüme bölgesinde tahriş, hassasiyet ve zamanla belirginleşen sert bir çıkıntı oluşturabilir.
Bu rahatsızlık çoğu zaman tehlikeli değildir ve büyüme tamamlandıkça belirtiler azalır. Ancak ağrının şiddeti, sporcunun aktivite düzeyi ve kemiğin gelişim aşaması kişiden kişiye farklıdır. Bazı çocuklar yalnızca yoğun antrenman sonrasında ağrı hissederken bazıları yürüme ve merdiven kullanma sırasında da zorlanabilir.
Osgood-Schlatter Nedir?
Osgood-Schlatter, kaval kemiğinin üst ve ön kısmındaki tibial tüberkülün tekrarlayan çekme kuvvetlerine maruz kalması sonucunda gelişen bir çekme apofizitidir. Apofiz, kas ve tendonların kemiğe bağlandığı büyüme bölgesidir.
Rahatsızlığın adında “hastalık” kelimesi bulunsa da bulaşıcı veya tüm vücudu etkileyen bir hastalık değildir. Daha çok büyüme çağında gelişen, aktiviteyle ilişkili bir aşırı kullanım problemi olarak değerlendirilir.
Tibial tüberkül, diz kapağının birkaç santimetre altında elle hissedilebilen sert kemik çıkıntısıdır. Patellar tendon bu bölgeye bağlanır. Çocuk büyüdükçe apofiz olgunlaşır ve ana kemikle birleşir. Bu birleşme tamamlanmadan önce yoğun spor yükü bölgenin hassaslaşmasına yol açabilir.
Osgood-Schlatter Neden Olur?
Temel neden, patellar tendonun gelişmekte olan tibial tüberkül üzerinde oluşturduğu tekrarlayan çekme kuvvetidir. Çocukluk ve ergenlik döneminde kemikler hızlı uzarken kasların ve tendonların esnekliği aynı hızda uyum sağlayamayabilir.
Özellikle uyluğun ön tarafındaki kuadriseps kaslarının gergin olması, tendonun kemik üzerindeki çekişini artırabilir. Yoğun antrenman dönemlerinde bölge yeterince dinlenmeden tekrar yüklenir ve ağrı başlayabilir.
Şikâyetleri tetikleyebilen aktiviteler şunlardır:
- Koşu ve sprint çalışmaları,
- Sıçrama ve iniş hareketleri,
- Futbol, basketbol ve voleybol,
- Jimnastik ve atletizm,
- Tenis ve raket sporları,
- Dans,
- Diz üstü durmak,
- Tekrarlayan çömelme hareketleri,
- Merdiven çıkma ve inme,
- Yoğun bisiklet antrenmanları.
Tek bir darbe çoğunlukla bu tablonun temel nedeni değildir. Ağrı genellikle günler veya haftalar içerisinde, tekrarlayan yüklenmelerin birikmesiyle ortaya çıkar.
Büyüme Atağı Neden Önemlidir?
Hızlı büyüme döneminde bacak kemikleri kısa sürede uzayabilir. Kas ve tendonlar bu değişime hemen uyum sağlayamadığında uyluk kaslarında gerginlik oluşabilir.
Gergin kuadriseps kası her koşma ve sıçrama hareketinde patellar tendon aracılığıyla tibial tüberkülü daha güçlü çekebilir. Aynı dönemde spor antrenmanlarının yoğunlaştırılması şikâyetlerin başlamasını kolaylaştırabilir.
Bu nedenle çocuk daha önce aynı sporu sorunsuz yaparken büyüme döneminde aniden diz altı ağrısından yakınmaya başlayabilir. Sorun çoğunlukla çocuğun yanlış yaptığı tek bir hareketten değil, büyüme ile antrenman yükünün aynı dönemde artmasından kaynaklanır.
Kimlerde Daha Sık Görülür?
Osgood-Schlatter çoğunlukla iskelet gelişimi devam eden çocuk ve ergenlerde görülür. Koşma ve sıçrama içeren sporlarla düzenli ilgilenen gençlerde risk daha yüksektir.
Risk oluşturabilen faktörler şunlardır:
- Hızlı büyüme döneminde bulunmak,
- Yoğun ve sık antrenman yapmak,
- Antrenman yükünü kısa sürede artırmak,
- Kuadriseps ve arka bacak kaslarının gergin olması,
- Sert zeminde tekrarlayan sıçramalar yapmak,
- Yetersiz dinlenmek,
- Birden fazla spor dalıyla yoğun biçimde ilgilenmek,
- Daha önce aynı bölgede ağrı yaşamış olmak.
Rahatsızlık yalnızca profesyonel veya lisanslı sporcularda görülmez. Okulda beden eğitimi dersine katılan, parkta koşan veya sık sık futbol oynayan çocuklarda da ortaya çıkabilir.
Tek Dizde mi, İki Dizde mi Görülür?
Şikâyetler yalnızca sağ veya sol dizde bulunabileceği gibi iki dizde birden de gelişebilir. İki taraf etkilense bile ağrının şiddeti eşit olmayabilir.
Çocuk baskın bacağını spor sırasında daha fazla kullanıyorsa tek taraftaki yakınmalar ön plana çıkabilir. Bununla birlikte diğer dizin de muayene edilmesi yararlı olur.
Osgood-Schlatter Belirtileri Nelerdir?
En tipik belirti, diz kapağının altında ve kaval kemiğinin üst bölümünde hissedilen ağrıdır. Ağrılı nokta genellikle parmakla kolayca gösterilebilir.
Başlıca belirtiler şunlardır:
- Diz kapağının hemen altında ağrı,
- Tibial tüberkül üzerinde hassasiyet,
- Bölgede şişlik,
- Diz altında belirginleşen sert kemik çıkıntısı,
- Koşarken veya sıçrarken artan ağrı,
- Çömelme sırasında rahatsızlık,
- Merdiven çıkarken ve inerken ağrı,
- Diz üstü dururken hassasiyet,
- Yoğun aktivite sonrasında topallama,
- Uyluk ön kaslarında gerginlik.
Ağrı çoğunlukla dinlenmeyle azalır. Hafif olgularda çocuk günlük yaşamını normal sürdürebilir ancak antrenmanın sonlarına doğru rahatsızlık hissedebilir. Daha ileri durumlarda normal yürüyüş ve okul aktiviteleri de etkilenebilir.
Diz Altındaki Kemik Çıkıntısı Kalıcı mıdır?
Tibial tüberkül zaman içerisinde daha belirgin hale gelebilir. Ağrı ve şişlik geçse bile kemik çıkıntısının görünümü tamamen kaybolmayabilir.
Çıkıntının kalması tek başına aktif bir sorun olduğu anlamına gelmez. Birçok yetişkinde çocukluk döneminden kalan belirgin fakat ağrısız bir tibial tüberkül bulunabilir.
Diz üstü çalışmayı gerektiren mesleklerde veya spor aktivitelerinde çıkıntı baskıya maruz kalırsa hassasiyet devam edebilir. Böyle durumlarda dizlik veya yumuşak koruyucu ped kullanımı yararlı olabilir.
Ağrı Ne Zaman Artar?
Patellar tendonun tibial tüberkül üzerindeki çekişini artıran aktiviteler ağrıyı belirginleştirebilir.
Şikâyetler çoğunlukla şu hareketlerle artar:
- Hızlı koşmak,
- Topa sert vurmak,
- Sıçramak ve sert iniş yapmak,
- Derin çömelmek,
- Merdiven çıkmak,
- Yokuş koşmak,
- Tek diz üzerinde durmak,
- Diz üstü oturmak,
- Yoğun antrenmandan sonra dinlenmeden yeniden spor yapmak.
Aktivite sonrası birkaç saat süren hafif ağrı görülebilir. Ağrı ertesi gün topallamaya, okul aktivitelerinin kısıtlanmasına veya normal yürüyüşün bozulmasına yol açıyorsa yapılan yük fazla olabilir.
Osgood-Schlatter Gece Ağrısı Yapar mı?
Aktiviteyle artıp dinlenmeyle azalan ağrı bu rahatsızlığın tipik özelliğidir. Yoğun antrenmandan sonra akşam saatlerinde sızlama görülebilir.
Ancak aktiviteyle ilişkisi bulunmayan, her gece çocuğu uykudan uyandıran, giderek şiddetlenen veya ateş ve genel durum bozukluğuyla birlikte görülen ağrı yalnızca Osgood-Schlatter olarak değerlendirilmemelidir.
Bu tür belirtilerde enfeksiyon, tümör, romatizmal hastalık veya farklı kemik-eklem sorunları bakımından doktor muayenesi gerekir.
Tanı Nasıl Konulur?
Tanı çoğunlukla şikâyetlerin özellikleri ve fizik muayene sonucunda konulur. Doktor ağrının yerini, ne zaman başladığını, hangi hareketlerle arttığını ve sporcunun antrenman programını değerlendirir.
Muayene sırasında:
- Tibial tüberkül üzerindeki hassasiyet,
- Şişlik ve kemik çıkıntısı,
- Diz hareket açıklığı,
- Kuadriseps ve arka bacak esnekliği,
- Kalça ve bacak kaslarının gücü,
- Yürüme ve çömelme biçimi,
- Tek ayak sıçrama gibi işlevsel hareketler
kontrol edilebilir.
Tipik bir öykü ve muayene bulunan çocukta her zaman ileri görüntüleme gerekmez.
Röntgen Çekilmesi Gerekir mi?
Röntgen her çocukta zorunlu değildir. Doktor aşağıdaki durumlarda röntgen isteyebilir:
- Yakınmaların tipik olmaması,
- Ağrının çok şiddetli olması,
- Akut yaralanma veya düşme öyküsü,
- Çocuğun üzerine basamaması,
- Belirgin hareket kısıtlılığı,
- Farklı bir kemik hastalığından şüphelenilmesi,
- Belirtilerin beklenen sürede düzelmemesi.
Röntgende tibial tüberkül bölgesinde düzensizlik, parçalanmış görünüm veya kemik çıkıntısında belirginleşme görülebilir. Bu bulgular çocuğun yaşına ve büyüme aşamasına göre yorumlanmalıdır.
MR Gerekir mi?
Tipik vakalarda MR çoğunlukla gerekli değildir. Muayene ve röntgenle açıklanamayan şiddetli ağrı, farklı bir tendon veya kıkırdak problemi ya da tümör ve enfeksiyon şüphesi varsa MR kullanılabilir.
Gereksiz görüntüleme yerine öncelikle dikkatli muayene ve çocuğun aktivite öyküsünün değerlendirilmesi önemlidir.
Hangi Hastalıklarla Karışabilir?
Dizin ön tarafında ağrı oluşturan farklı sorunlar Osgood-Schlatter ile karışabilir:
- Patellar tendon zorlanması,
- Patellofemoral ağrı sendromu,
- Sinding-Larsen-Johansson sendromu,
- Tibial tüberkül avulsiyon kırığı,
- Diz çevresi enfeksiyonu,
- Kemik tümörleri,
- Menisküs veya bağ yaralanmaları,
- Kalça ekleminden dize yansıyan ağrı,
- Romatizmal hastalıklar.
Sinding-Larsen-Johansson probleminde ağrı çoğunlukla diz kapağının alt ucunda hissedilir. Osgood-Schlatter tablosunda ise ağrının merkezi diz kapağından daha aşağıdaki tibial tüberküldür.
Avulsiyon Kırığından Nasıl Ayrılır?
Osgood-Schlatter genellikle yavaş başlayan, aktiviteyle artan bir aşırı kullanım problemidir. Tibial tüberkül avulsiyon kırığı ise çoğunlukla sıçrama veya güçlü kasılma sırasında aniden meydana gelir.
Avulsiyon kırığında:
- Ani ve şiddetli ağrı,
- Kopma veya çatlama hissi,
- Hızlı gelişen şişlik,
- Dizi düzleştirememe,
- Üzerine basamama
görülebilir. Bu belirtilerde spor hemen bırakılmalı ve acil ortopedi değerlendirmesi yapılmalıdır.
Osgood-Schlatter Tedavisi Nasıl Yapılır?
Osgood-Schlatter tedavisi çoğunlukla ameliyatsızdır. Temel amaç ağrıyı azaltmak, bölgeye binen tekrarlayan yükü düzenlemek, kas esnekliğini artırmak ve çocuğun güvenli biçimde spora devam etmesini sağlamaktır.
Tedavide kullanılabilecek yöntemler şunlardır:
- Ağrıyı artıran aktivitelerin geçici olarak azaltılması,
- Antrenman yoğunluğunun düzenlenmesi,
- Aktivite sonrasında soğuk uygulama,
- Kuadriseps ve arka bacak germe egzersizleri,
- Kalça, uyluk ve gövde kaslarını güçlendirme,
- Patellar tendon bandı veya destek kullanımı,
- Doktor önerisiyle ağrı kesici ilaçlar,
- Gerekli çocuklarda fizyoterapi.
Tedavi çocuğun tamamen hareketsiz bırakılması anlamına gelmez. Ağrı oluşturmayan günlük hareketlerin ve uygun egzersizlerin sürdürülmesi çoğunlukla yararlıdır.
Sporu Tamamen Bırakmak Gerekir mi?
Her çocuk sporu tamamen bırakmak zorunda değildir. Karar ağrının şiddetine, topallama bulunup bulunmadığına ve aktivite sonrasında belirtilerin ne kadar sürdüğüne göre verilir.
Çocuk şu koşullarda kontrollü biçimde spora devam edebilir:
- Ağrı hafif düzeydeyse,
- Koşu ve sıçrama tekniği bozulmuyorsa,
- Topallama oluşmuyorsa,
- Aktivite sonrasında ağrı kısa sürede azalıyorsa,
- Ertesi gün günlük yaşam normal devam ediyorsa.
Ağrı nedeniyle çocuk hareket şeklini değiştiriyor, belirgin topallıyor veya ertesi gün normal yürüyemiyorsa antrenman yükü azaltılmalıdır.
Aktivite Düzenlemesi Nasıl Yapılır?
Ağrıyı oluşturan toplam yük azaltılırken çocuğun kondisyonunun korunması hedeflenebilir. Koşu ve sıçrama geçici olarak azaltılıp yüzme veya ağrısız düzeyde bisiklet gibi daha düşük etkili aktivitelere geçilebilir.
Antrenman düzenlemesi şunları içerebilir:
- Haftalık antrenman sayısını geçici olarak azaltmak,
- Sıçrama ve sprint tekrarlarını sınırlamak,
- Sert zemin yerine daha uygun yüzey kullanmak,
- Müsabaka ve antrenmanlar arasında dinlenme bırakmak,
- Ağrı oluşturan hareketleri kısa süreli değiştirmek,
- Yoğunluğu ağrı azaldıkça kademeli artırmak.
Soğuk Uygulama Nasıl Yapılır?
Aktivite sonrasında ağrılı bölgeye havlu üzerinden soğuk uygulanabilir. Buz doğrudan cilde yerleştirilmemelidir.
Soğuk uygulama genellikle 10–15 dakika boyunca yapılabilir. Ciltte aşırı solukluk, uyuşma veya yanma oluşursa uygulama sonlandırılmalıdır.
Soğuk uygulama ağrı ve hassasiyeti azaltabilir ancak büyüme bölgesindeki mekanik yükün düzenlenmesinin yerini tutmaz.
Osgood-Schlatter Egzersizleri Nelerdir?
Egzersiz programının amacı yalnızca ağrılı noktayı çalıştırmak değildir. Uyluk, kalça ve gövde kaslarının esnekliği ve kontrolü birlikte geliştirilmelidir.
Programda şu çalışmalar bulunabilir:
- Kuadriseps germe,
- Arka bacak kaslarını germe,
- Baldır germe,
- Kalça çevresi kaslarını güçlendirme,
- Köprü egzersizi,
- Kontrollü mini çömelme,
- Basamak çıkma çalışmaları,
- Tek ayak denge egzersizleri,
- Ağrı azaldığında kademeli sıçrama çalışmaları.
Egzersiz sırasında keskin ağrı oluşmamalıdır. Hafif gerilme hissi kabul edilebilir ancak ağrının belirgin biçimde artması hareketin yoğunluğunun fazla olduğunu gösterebilir.
Kuadriseps Germe Nasıl Yapılır?
Çocuk ayakta dururken bir ayağını dizden bükerek topuğunu kalçasına doğru yaklaştırabilir. Dizler yan yana tutulmalı, bel aşırı çukurlaştırılmamalıdır.
Hafif gerilme hissedilen pozisyon kontrollü biçimde korunur. Ağrılı tibial tüberkül üzerinde keskin ağrı oluşuyorsa germe şiddeti azaltılmalıdır.
Denge problemi bulunan çocuk duvardan veya sabit bir yüzeyden destek almalıdır.
Arka Bacak Kasları Neden Gerilmelidir?
Hamstring olarak adlandırılan arka uyluk kaslarının gerginliği diz hareketini ve koşu tekniğini etkileyebilir. Kontrollü esneklik çalışmaları alt ekstremite hareketlerinin daha dengeli yapılmasına yardımcı olabilir.
Germe hareketleri zıplayarak veya ani şekilde yapılmamalıdır. Düzenli ve nazik uygulama, tek seferde aşırı zorlamadan daha güvenlidir.
Patellar Tendon Bandı Faydalı mıdır?
Diz kapağının altına yerleştirilen patellar tendon bandı bazı çocuklarda aktivite sırasındaki ağrıyı azaltabilir. Bandın tendon üzerindeki yük dağılımını değiştirmesi hedeflenir.
Bandın çok sıkı takılması uyuşma, dolaşım bozukluğu veya cilt tahrişi oluşturabilir. Destek yalnızca egzersiz, yük yönetimi ve esneklik çalışmalarının yanında yardımcı bir yöntem olarak kullanılmalıdır.
Dizlik Kullanılır mı?
Diz üstü dururken ağrı yaşayan çocuklarda tibial tüberkülü koruyan yumuşak pedli dizlik kullanılabilir. Bu destek doğrudan baskıyı azaltabilir.
Hareketi tamamen engelleyen sert bir dizlik çoğu tipik vakada gerekli değildir. Hangi desteğin uygun olduğu çocuğun şikâyetine göre belirlenmelidir.
Ağrı Kesici Kullanılabilir mi?
Çocuğun yaşı ve sağlık durumu uygunsa doktor önerisiyle ağrı kesici veya iltihap giderici ilaçlar kullanılabilir. Doz çocuğun yaşına ve kilosuna göre belirlenmelidir.
Ağrı kesici kullanarak şiddetli ağrıya rağmen antrenmana devam edilmemelidir. İlaç ağrıyı azaltabilir ancak bölgenin yüklenmeye hazır olduğunu göstermez.
Mide, böbrek, kanama veya alerji problemi bulunan çocuklarda ilaç kullanmadan önce doktora danışılmalıdır.
Enjeksiyon Tedavisi Yapılır mı?
Tibial tüberkülün büyüme bölgesine kortizon enjeksiyonu rutin bir tedavi değildir. Gelişmekte olan tendon ve kemik yapıları nedeniyle kontrolsüz enjeksiyonlardan kaçınılmalıdır.
PRP ve benzeri enjeksiyonların çocuklardaki tipik Osgood-Schlatter vakalarında standart tedavi olduğu söylenemez. Çoğu çocuk yük yönetimi ve rehabilitasyonla iyileşir.
Alçı veya Koltuk Değneği Gerekir mi?
Çoğu vakada alçı gerekmez. Ağrının çok şiddetli olduğu, çocuğun üzerine basamadığı veya belirtilerin kısa süreli dinlenmeyle kontrol altına alınamadığı nadir durumlarda geçici koruma uygulanabilir.
Koltuk değneği veya kısa süreli sabitleme kararı doktor tarafından verilmelidir. Gereğinden uzun hareketsizlik kas kaybına ve eklem sertliğine neden olabilir.
Osgood-Schlatter Ne Kadar Sürede Geçer?
İyileşme süresi her çocukta aynı değildir. Şikâyetler birkaç hafta içerisinde azalabileceği gibi büyüme dönemi boyunca zaman zaman tekrarlayabilir.
Ağrı özellikle yoğun spor dönemlerinde artıp dinlenme dönemlerinde azalabilir. Büyüme plağı olgunlaşıp tibial tüberkül ana kemikle birleştikçe yakınmalar çoğunlukla sona erer.
Tedavinin amacı yalnızca birkaç günde ağrıyı yok etmek değil, çocuğun büyüme sürecinde spor yükünü güvenli biçimde yönetmektir.
Spora Dönüş Ne Zaman Olmalıdır?
Spora dönüş yalnızca belirli bir sürenin tamamlanmasına göre verilmemelidir. Çocuğun işlevsel durumu değerlendirilmelidir.
Güvenli dönüş için çocuk:
- Normal yürüyebilmeli,
- Topallamadan koşabilmeli,
- Dizini tam büküp açabilmeli,
- Tek ayak üzerinde dengede durabilmeli,
- Ağrısız veya kabul edilebilir hafif ağrıyla sıçrayabilmeli,
- Aktivite sonrasında belirgin şişlik yaşamamalı,
- Ertesi gün normal günlük yaşamına devam edebilmelidir.
İlk antrenmanlar kısa ve düşük yoğunlukta yapılmalı, yük haftalar içerisinde kademeli artırılmalıdır.
Osgood-Schlatter Tekrarlar mı?
Büyüme devam ettiği sürece belirtiler dönem dönem tekrarlayabilir. Çocuk ağrısı azalınca antrenman yükünü birden eski seviyesine çıkarırsa şikâyet yeniden başlayabilir.
Tekrarlama riskini azaltmak için esneklik ve kuvvet egzersizlerine ağrı geçtikten sonra da devam edilmesi, antrenmanların kademeli artırılması ve yeterli dinlenme sağlanması önemlidir.
Yetişkinlerde Osgood-Schlatter Görülür mü?
Rahatsızlık büyüme çağında başlar. Çoğu kişide büyüme tamamlandığında ağrı geçer. Bununla birlikte çocukluk döneminden kalan kemik çıkıntısı veya küçük, ayrılmamış bir kemik parçası yetişkinlikte diz üstü dururken ağrı oluşturabilir.
Yetişkinlerde uzun süren ağrının yalnızca eski Osgood-Schlatter probleminden kaynaklandığı varsayılmamalıdır. Patellar tendon hastalığı, menisküs problemleri ve diz kapağı kaynaklı ağrı gibi diğer nedenler de araştırılmalıdır.
Ameliyat Gerekir mi?
Osgood-Schlatter ameliyatı çok nadiren gerekir. Büyümesi devam eden çocuklarda rutin cerrahi uygulanmaz.
Ameliyat ancak iskelet gelişimi tamamlandıktan sonra:
- Uzun süren ve günlük yaşamı etkileyen ağrı,
- Diz üstü durmayı engelleyen belirgin hassasiyet,
- Aylar süren uygun tedaviye rağmen düzelmeme,
- Görüntülemede ağrıyla ilişkili serbest kemik parçası bulunması
gibi seçilmiş durumlarda değerlendirilebilir.
Cerrahide ağrıya neden olduğu düşünülen kemik parçası veya belirgin çıkıntının bir bölümü çıkarılabilir. Ameliyat kararı yalnızca röntgen görüntüsüne göre değil, hastanın şikâyetleri ve muayene bulgularına göre verilmelidir.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Bu problem çoğunlukla büyüme tamamlandığında kendiliğinden yatışır ve kalıcı eklem hasarı oluşturmaz. Ancak ağrıya rağmen yoğun spora devam edilmesi belirtilerin uzamasına ve çocuğun hareket tekniğinin bozulmasına neden olabilir.
Olası sorunlar şunlardır:
- Uzun süren diz altı ağrısı,
- Belirgin kemik çıkıntısı,
- Diz üstü dururken hassasiyet,
- Spor performansında düşüş,
- Ağrı nedeniyle topallama,
- Nadiren yetişkinlikte devam eden semptomatik kemik parçası.
Ağrının yönetilmesi, çocuğun spordan tamamen uzaklaştırılmasından çok uygun yük seviyesinin bulunmasına dayanır.
Osgood-Schlatter Önlenebilir mi?
Büyüme atağı tamamen kontrol edilemeyeceği için bütün vakaların önlenmesi mümkün değildir. Bununla birlikte aşırı yüklenme riski azaltılabilir.
Koruyucu önlemler şunlardır:
- Antrenman yoğunluğunu kademeli artırmak,
- Haftalık dinlenme günleri planlamak,
- Kuadriseps ve arka bacak esnekliğini korumak,
- Kalça ve gövde kaslarını güçlendirmek,
- Uygun spor ayakkabısı kullanmak,
- Sert zeminlerde aşırı sıçramadan kaçınmak,
- Ağrı başladığında antrenman yükünü azaltmak,
- Yıl boyunca tek bir sporda aşırı tekrar yapmamak.
Çocuğun Okul Hayatı Nasıl Düzenlenmelidir?
Hafif vakalarda okul ve günlük yaşam normal sürdürülebilir. Ağrı yoğunlaştığında beden eğitimi dersindeki koşu ve sıçrama aktiviteleri geçici olarak azaltılabilir.
Çocuğun tamamen hareketsiz bırakılması veya bütün fiziksel etkinliklerden uzun süre uzaklaştırılması çoğunlukla gerekli değildir. Okul, aile, spor antrenörü ve sağlık ekibinin aynı yük yönetimi planını uygulaması faydalıdır.
Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlarda ortopedi değerlendirmesi önerilir:
- Ağrının birkaç hafta boyunca devam etmesi,
- Topallama gelişmesi,
- Çocuğun spor veya günlük aktivitelere katılamaması,
- Şişliğin giderek artması,
- Diz hareketlerinin kısıtlanması,
- İki diz arasında belirgin fark oluşması,
- Evde uygulanan yük düzenlemesine rağmen düzelme olmaması,
- Ağrının sık sık tekrarlaması.
Osgood-Schlatter ve çocuklarda diz ağrısı değerlendirmesi, ağrının gerçek kaynağının belirlenmesi ve güvenli spor planının hazırlanması açısından önemlidir.
Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?
Aşağıdaki belirtiler tipik Osgood-Schlatter tablosundan farklı olabilir:
- Ani travma sonrasında şiddetli ağrı,
- Çatlama veya kopma sesi,
- Dizi aktif biçimde düzleştirememe,
- Üzerine hiç basamama,
- Hızla gelişen büyük şişlik,
- Ateş, kızarıklık ve belirgin sıcaklık artışı,
- Gece uykudan uyandıran ve giderek artan ağrı,
- Açıklanamayan kilo kaybı veya genel durum bozukluğu,
- Kalça ağrısı veya bacağın dışa dönük tutulması.
Bu bulgular varsa evde egzersiz uygulanmadan sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Osgood-Schlatter İçin Hangi Doktora Gidilir?
Çocuk ve ergenlerde diz altı ağrısı için ortopedi ve travmatoloji veya çocuk ortopedisi uzmanına başvurulabilir. Sporla ilişkili vakalarda spor hekimliği değerlendirmesi de yapılabilir.
Esneklik, kuvvet ve spora dönüş programı için fizyoterapist tedavi sürecine katılabilir. Ancak egzersiz programı uygulanmadan önce ağrının gerçek nedeninin belirlenmesi gerekir.
Çocuklarda spor yaralanmaları ve diz ağrısı değerlendirilirken büyüme plakları, kalça eklemi ve bütün alt ekstremite birlikte incelenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Osgood-Schlatter nedir?
Büyüme çağındaki çocuk ve ergenlerde patellar tendonun kaval kemiğindeki gelişmekte olan tibial tüberkülü tekrarlayan biçimde çekmesi sonucunda oluşan diz altı ağrısı problemidir.
Osgood-Schlatter tehlikeli midir?
Çoğunlukla tehlikeli değildir ve büyüme tamamlandıkça düzelir. Şiddetli, atipik veya sürekli ağrı farklı hastalıklar bakımından değerlendirilmelidir.
Hangi yaşlarda görülür?
Genellikle hızlı büyüme dönemindeki okul çağındaki çocuklarda ve ergenlerde görülür. Kesin yaş çocuğun büyüme gelişimine göre değişir.
İki dizde birden olur mu?
Evet. Tek dizde veya iki dizde birden görülebilir.
Diz altındaki şişlik geçer mi?
Ağrılı şişlik zamanla azalabilir. Sert kemik çıkıntısı ise ağrı geçtikten sonra da kalabilir.
Sporu bırakmak gerekir mi?
Her çocukta tamamen bırakmak gerekmez. Topallama ve şiddetli ağrı yoksa yük azaltılarak kontrollü katılım mümkün olabilir.
Futbol oynanabilir mi?
Ağrı hafifse, koşu tekniği bozulmuyorsa ve aktivite sonrasında belirgin kötüleşme olmuyorsa kontrollü oynanabilir. Şiddetli ağrıda yük azaltılmalıdır.
Dizlik faydalı olur mu?
Patellar tendon bandı veya tibial tüberkülü koruyan ped bazı çocuklarda rahatlama sağlayabilir. Destek tedavinin tek başına yerine geçmez.
Röntgen şart mıdır?
Hayır. Tipik vakalarda tanı muayeneyle konulabilir. Travma, şiddetli ağrı veya farklı hastalık şüphesinde röntgen istenebilir.
MR gerekir mi?
Tipik vakalarda çoğunlukla gerekmez. Tanı belirsizse veya başka bir hastalıktan şüpheleniliyorsa kullanılabilir.
Egzersizle düzelir mi?
Esneklik, kuvvet ve yük yönetimi çalışmaları şikâyetlerin kontrolüne yardımcı olabilir. Egzersiz programı ağrı düzeyine uygun olmalıdır.
Ameliyat gerekir mi?
Ameliyat çok nadirdir. İskelet gelişimi tamamlandıktan sonra kalıcı ve ciddi ağrısı bulunan seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.
Osgood-Schlatter Hakkında Son Değerlendirme
Osgood-Schlatter nedir? Büyüme dönemindeki çocuk ve ergenlerde patellar tendonun tibial tüberkül adı verilen kemik çıkıntısını tekrarlayan biçimde çekmesi sonucunda gelişen bir aşırı kullanım problemidir.
En önemli belirti diz kapağının birkaç santimetre altında hissedilen ağrı ve hassasiyettir. Koşma, sıçrama, çömelme, merdiven kullanma ve diz üstü durma şikâyetleri artırabilir. Bölgede zamanla belirgin bir kemik çıkıntısı oluşabilir.
Tanı çoğunlukla hasta öyküsü ve muayeneyle konulur. Her çocukta röntgen veya MR gerekli değildir. Ani travma, üzerine basamama, ateş veya atipik gece ağrısı bulunuyorsa farklı hastalıkların dışlanması gerekir.
Osgood-Schlatter tedavisi çoğunlukla aktivite düzenlemesi, soğuk uygulama, esneklik çalışmaları, kuvvet egzersizleri ve gerekli durumlarda doktor önerisiyle ağrı tedavisinden oluşur. Çocuğun bütün sporlardan uzun süre uzaklaştırılması her zaman gerekli değildir.
Ağrının kabul edilebilir düzeyde olduğu, topallamanın bulunmadığı ve hareket tekniğinin bozulmadığı durumlarda kontrollü spor katılımı sürdürülebilir. Şiddetli ağrı veya ertesi güne devam eden hareket kısıtlılığı, antrenman yükünün azaltılması gerektiğini gösterir.
Şikâyetler büyüme dönemi boyunca zaman zaman tekrarlayabilir. Büyüme tamamlandığında çoğu çocukta ağrı sona erer. Kemik çıkıntısı kalabilse de genellikle işlevsel bir probleme neden olmaz.
Osgood-Schlatter tedavisi ve spora dönüş planı, çocuğun yaşı, ağrı düzeyi, kas esnekliği ve yaptığı sporun özellikleri dikkate alınarak hazırlanmalıdır.
Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Çocukta uzun süren diz ağrısı, topallama, belirgin şişlik veya spor sırasında hareket kaybı bulunuyorsa kişiye özel tanı ve tedavi için sağlık uzmanına başvurulmalıdır.
İçerik Bilgisi
